Anasayfa ŞanlıUrfa Sıra Gecesi Grup Fotoğraflar
ŞANLIURFA TARİHİ
COĞRAFİ BAKIMDAN ŞANLIURFA
PEYGAMBERLER ŞEHRİ ŞANLIURFA
ŞANLIURFA TARİHİ VE TURİSTİK YERLERİ
HANLAR / ÇARŞILAR
ŞANLIURFA KÖŞK, KONAK VE EVLERİ
ŞANLIURFA MÜZESİ
ŞANLIURFA’DA EL SANATLARI
ŞANLIURFA’DA AT / KEKLİK / KUŞÇULUK
ŞANLIURFA YEMEKLERİ
ŞANLIURFA KÖŞK, KONAK VE EVLERİ

Urfa evlerinin gelişiminde ikliminin, kalker taşının, İslami inanışların, Uıfa aile hayatının, yaşamının tamamını evinde geçiren kadına onun sıkılmayacağı geniş ve ferah bir ortam yaratma düşüncesinin ve sosyal geleneklerin büyük ölçüde etkisi vardır.

Urfa'nın sıcak iklime sahip olması evlerin avlulu, kışlıklı ve yazlıklı, eyvanlı, odaların kalın duvarlı ve tonoz örtülü toprak damlı yapıhna,sında etken olmuştur. Çevredeki dağlardan kesilen taşların işlemeye elverişli olması, mimaride hakim malzeme olarak taşın kullanılmasına neden olmuştur. Yüzlerce yıldan beri işletilen antik taş ocakları bulunmaktadır.

Müslümanlığın topluma getirdiği aile mahremiyetinin gereği olarak Urfa evleri haremlik ve selamlık olmak üzere iki bölümlü inşa edilmişlerdir. Selamlık bölümünde küçük bir avlu, bir veya iki oda, eyvan, konukların hayvanlarının barınacağı büyük bir ahır "Develik" ve tuvalet bulunur. Haremlik bölümü ise oldukça zengin planlanmıştır. Genellikle haremlik avlusunun kuzey tarafında, cephesi güneye bakan ve kış aylarında güneş alan kışlık eyvan ve iki yanında "Kışlık" denilen birer oda, avlunun güney tarafında ise bunun simetrisi durumunda cephesi kuzeye bakan ve yaz aylarında güneş almayan yazlık eyvan ve iki yanında "Yazlık" odalar bulunur.

Avluyu çevreleyen mekanlar arasında "Zerzembe" (Kiler), "tandırIık" (mutfak) ve hamam gibi bölümler bulunur. Hamamları kumalı, kubbeli, şadırvanı olan sıcaklık ve soğukluk bölümlü, külhanlı olanları da vardır.

Eyvanlara verilen önem, Urfa evlerinde odalar dahil hiçbir köşeye verilmemiştir. Bazı eyvanlara şadırvanlar yapılmıştır. Eyvanların cephe duvarlarında havalandırma bacası açılmış, bu bacalar dam üzerinde rüzgarlıkla da nihayetleşmiştir. Bu taşlara çarpan kuzey ve batı rüzgarlarının bacadan eyvana inerek serinlik vermesi sağlanmıştır. Yılın büyük bir bölümünün sıcak geçtiği Urfa' da, ev halkı tarafından kullanılan gün boyunca serin bir mekan olarak kullanılan eyvanlar, aynı zamanda ev planının asıl belirleyici öğesi durumundadır. Eyvanın sayısı ve yeri dikkate alınarak Urfa evleri; eyvansız, tek eyvanlı, iki eyvanlı, üç eyvanlı, dört eyvanlı plan tiplerine ayrılmaktadır.

Geleneksel Urfa evlerinde "hayat" denilen avlunun nemli bir yeri vardır. Düzgün kesme taş döşeli yat'ın ortasında mermer bir havuz, kuyu, "curun" de yalak, içerisinde incir, dut, nar, portakal, kebbat (bir çeşit turunçgil), annep, zakkum, asma gibi ağaçlardan biri veya birkaçının yer aldığı çiçeklik bulunur. ÇiçekIik aynı zamanda çöpe atılması günah olan sofradaki ekmek kırıntılarının silkelendiği yerdir. Avluyu çevreleyen duvarların dama yakın kısımlarında dikdörtgen nişler şeklinde yapılan kuş evlerinde yaşayan kuşlak çiçeklikteki bu ekmek kırıntılarıyla beslenirler.

Mahmud Nedim Konağı
Devlet Hastanesi yakınındadır. 1903 tarihinde inşa edilmiştir. Avrupai tarzda konak mimarisi ile geleneksel tarzda Urfa evi mimarisinin kaynaştığı bir özelliğe sahip olan ve oldukça geniş bir alana yayılan konak, haremlik ve selamlık bölümlerindeki düzgün kesme taş yapılardan meydana gelmiştir

Urfa Kurtuluş Savaşı 'nda Fransız işgaline uğramıştır. Duvarlarında o günlerden kalan top ve mermi izlerini görebilmek mümkündür




Sakıbın Köşkü
1796–1876 yılları arasında yaşayan Şair Sakıp Efendi tarafından yaptırılan bu konak, Halepli Bahçe içersinde bulunur. Mahmut Nedim Konağı gibi haremlik ve selamlık olarak geniş bir alana yayı lır. 1985'te Şanlıurfa Belediyesi'nce restorasyonu ve çevre düzenlemesi yapılan Sakıp ağa köşkü günümüzde Park ve Bahçeler Müdürlüğü olarak kullanılan iki katlı köşk, doğu batı yönünde dikdörtgen planlıdır. İkinci katın doğusunda yer alan odanın duvarlarını Sakıp efendinin mavi boyalı ahşap üzerine 1263 tarihli(M 1845) Ta'lik hattıyla yazılmış şiiri dolaşır. Köşkünde bu tarihte yapıldığı tahmin edilmektedir. Köşkün avlusunun batısında soğuklu, sıcaklı ve külahlı küçük bir hamam bulunur.

Çardaklı Köşk (Yusufoğlu Evi)
Halilürrühman Camii ve Gölü'nün kuzeyinde bulunan tarihi bir ev. 1992 Yı lında ŞURKAV tarafından Mehmet Yusufoğlu'ndan satın alınarak restore edilmiştir. Restorasyon çalışmaları 1997 yılında başlayıp, 1999 yılında tamamlanmıştır. Restore edilen tarihi ev yöreye özgü yemeklerin sunulduğ u lokanta olarak hizmet vermektedir.

Arazi topografyası na göre biçimlendirilmiş bu ev üç avluludur. Evin birkaç kattan olu şmas ı ve her katta " Çardak " tabir edilen tipte odalar bulunması yapıya " Çardaklı Köşk " denmesine sebep olmuştur.

Akyüzler Evi
Kurtuluş Mahallesi, Tarakçılar Sokak No.1'de yer alan ev, Urfa'nın konut mimarisi değerlerini tamamıyla içeren ender örneklerden biridir. Kapı üzerindeki kitabede hicri 1284 (miladi 1867) tarihi vardır.









Harran Üniversitesi Kültür Evi (Akçarlar Evi)
Balıklıgöl civarında bulunan ve kesin inşa tarihi bilinmeyen bu ev 1993 yılında Harran Üniversitesi tarafından satın alınarak restore edilmiştir. Restorasyon çalışmaları 3 yılda tamamlanmıştır. Akçarlar evi 12 ekim 2001 tarihinde “Harran üniversitesi Kültür Evi” olarak turizmin hizmetine sunulmuştur.
Haremlik ve selamlı k olarak iki bölümden oluşan ev, yüzey şeklinin iyi kullanılmasıyla beş kat olarak inşa edilmiştir. Bir alttakinin terası, üstteki bölümün avlusunu oluşturur. 493 m2 alan üzerine kurulu olan tarihi yapı Alman Kültür odası, Avusturya kültür odası eyvan vb. birimlerden oluşur.Restorasyon sırasında bazı odalara tuvalet ve banyo eklenerek misafirhane fonksiyonu verilmiştir.Her katında ayrıca birer su kuyusu 'da mevcuttur.

Hacı Hafız Ahmet Efendi Evi ( Devlet Güzel Sanatlar Galerisi)
Divan yolu postane biti şi ğ indedir. Selamlık kapısı üzerindeki kitabeden 1888 tarihinde inşa edildiği anlaşılmaktadır. 1979 yılında Kültür Bakanlığınca kamulaştırılarak restore edilip 1998 yılında Devlet Güzel Sanatlar Galerisi olarak hizmete açılmıştır. Şanlıurfa'da kamulaştırılan ilk yapıdır. Düzgün kesme taşlardan yapılmış olup haremlik ve selamlık bölümü geleneksel Urfa evlerinin en güzel örneklerindendir. Kapı ve pencere kanatlarındaki ağaç işçiliği ile odalarda göz tabir edilen ahşap raflardan oluşan nişler Urfa evlerindeki ağaç işçiliğini yansıtır.




TBMM Evi (Şahap Bakır Evi– İsa Beden Evi)
Arabizade Reşit Efendi evi olarak ta bilinen bu ev Pınarbaşı Mahallesi Köleler sokaktadır. Bu eve bir tetirbe (Çıkmaz Sokak) sonundaki kapıdan girilir kapısı geleneksel Urfa evlerinin birçoğunda olduğu gibi çift çenetlidir. (Çift kanatlı) kapı üzerindeki madalyon şeklindeki kitabede yer alan H 1192 (M1778 tarihi) büyük olasılıkla evin yapılış tarihidir. Haremlik ve selamlık bölümlerinden oluşan tarihi ev kapı arası, hayat, havuz, çiçeklik, zerzenbe (Kiler),Tandırlık, Camhane (Duvara gömme nişler), Eyvan, Gedemeç, haremlikle selamlık arasında yemek servisini sağlayan dönme dolap gibi Urfa evlerinin tüm unsurlarını taşımaktadır.

28 Temmuz 1997 tarihinde TBMM Kültür Sanat ve Yayı n Kurulu Başkanlığı tarafından satın alınan bu ev 2000 yılından itibaren restore edilmeye başlanmıştır. 2002 yılının sonuna doğru restore çalışmaları tamamlanmış ve 2005 yılının sonlarına kadar “Şanlıurfa Kültür Evi” olarak değerlendirilmiştir. 2006 yılında Şanlıurfa Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu'na tahsis edilmiştir.

Gülizar Konukevi
Yusufpaşa Mahallesi İrfaniye Sokaktaki Osmanlı dönemine ait bu yapının sadece haremlik bölümü Urfa evlerinin güzel örneklerindendir. 1999 yılında restore edilerek otel-restoran fonksiyonu verilen yapının tonozlarına restorasyon sırasında renkli kalem işleri işlenmiştir. Düzgün kesme taşlardan yapılmıştır.









Vilâyet Konukevi
Şanlıurfa merkezinde, Vali Fuat Caddesi (Büyükyol-Yeniyol)'nin, Halil-ür Rahman Gölü'ne yakın kesiminde, Selahaddin-i Eyyubi Camii'nin karşısındadır. Küçük Hacı Mustafa Hacıkâmiloğlu Konağı olarak da bilinen bu konak, emekli valilerden Cemal Mirkelamoğlu'nun varisleri temsilen sağ ladığı maddi ve manevi destek sonucunda Şanlıurfa Valiliğince İl Özel İdâresi adına 1991 yılında satın alınarak restore edilmiştir.

Bu tarihi konak, XIX. yüzyı lın ikinci yarısında inşa edilmiştir. Harem ve selamlık olmak üzere iki bölümü vardır. Konakta inşaat malzemesi olarak ünlü Urfa taşı (Hevara) kullanılmıştır. İki katlı olan konakta, develik, hizmetçi odaları, tuvalet, misafir odaları, havuzlu bir hayat, zerzenbe, tandırlık ve sarnıç gibi geleneksel Urfa evlerinde bulunan yapılar mevcuttur.

Şurkav Kültür Merkezi (Mehmet Bağmancı Ve Malatyalı Halil Evi)
Hasan Padi şah Camii karş ı sında, Otel Edessa'nın bitişiğindedir. 1993 yı lında ŞURKAV tarafından satın alınan Mehmet Bağmancı Evi, bunun batısına bitişik küçük bir ev ve bunların kuzeyinde yer alan Malatyalı Halil Evi restore edilerek birleştirilmiştir. ŞURKAV Kültür Merkezi fonksiyonu verilen her üç ev, 20 Ekim 1994 tarihinde hizmete açılmıştır. 1996 yılındaki yenileme sırasında mutfak bozularak Malatyalı Halil evine eyvan şeklinde bir geçiş sağlanmış ve iki ev birleştirilmiştir. Birle ştirilmiş olan Mehmet Ba ğ mancı ve Malatyalı Halil evleri, Kültür Merkezi binası olup, kütüphane ve kurs odalarıyla hizmet vermektedir. Diğer ev ise, idare binası olarak kullanılmaktadır.

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
İnşa tarihi bilinmemektedir. 1930 yıllarında Mutasarrıf Münir Bey tarafından yarım bırakılmış bu yapı tamamlanarak bugünkü halinin almıştır. Önceleri Sanayi Mektebinin nakledilmesi düşünülmüşse de daha sonra çevre köylerden gelen kız öğrenciler için yatılı okul olarak kullanılmıştır. Mimari ve Üslup olarak 1903 yılında inşa edilen Yusuf ziya efendi konağına (Eski Osmanlı bankası binası) benzer özelikler taşıdığı için aynı dönemde yapıldığı söylenebilir. Kesme taşlardan inşa edilmiş iki katlı U şeklinde bir plana sahiptir. Yapı 1993 yılında Şanlıurfa valiliğince restore edilmiş ve bir süre özel idare binası olarak kullanılmıştır. 2005 yılında Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne devredilmiştir. 4200 m2 lik bir alan sahip olan bu bina ve müştemilatı restore edilmiştir. Çevre düzenlemesi içinde “Miniaurfa” projesi düşünülmektedir. Arka kısmında bulunan ek binada ise çeşitli kursların verileceği çalışma odaları ve yine Şanlıurfa için önemli bir eksiklik olan “Şanlıurfa Kent Arşivi” oluşturulacaktır.
info@siragecesi.org --------- 0532 286 28 96 (İstanbul)